Κεφάλαιο 1

Στο πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου διαφαίνεται η αντίθεση μεταξύ του καταπιεζόμενου και του καταπιεστή και καταδεικνύεται ο δρόμος για την απαλλαγή από την καταπίεση. Η πορεία προς την απολύτρωση και την εξανθρώπιση δεν είναι ατομική αλλά συλλογική υπόθεση και απαιτεί δράση. Ανάλογη θα έπρεπε να είναι η πορεία του δασκάλου και του μαθητή προς την γνώση.

Εξανθρώπιση

Σύμφωνα με τον Freire ο  προορισμός του ανθρώπου είναι η εξανθρώπιση δηλαδή το να γίνει  κάποιος άρτιος άνθρωπος. Επίσης υποστηρίζει ότι η βία των καταπιεστών είναι που απανθρωπίζει, αφαιρεί την ανθρωπιά, των ίδιων αλλά και  των καταπιεζόμενων. Ο καταπιεζόμενος στην προσπάθεια του να ανακτήσει την ανθρωπιά του θα πρέπει να μην γίνει με την σειρά του καταπιεστής αλλά αποκαταστάτης της ανθρωπιάς και των δύο. Ο δυνάστης  που έχει την εξουσία διαιωνίζει την αδικία για να του δίνεται συνεχώς η ευκαιρία να εκδηλώνει μία μορφή ψεύτικης «γενναιοψυχίας». Η απελευθέρωση θα έρθει όταν οι καταπιεζόμενοι συνειδητοποιήσουν την κατάστασή στην οποία βρίσκονται και παλέψουν για να την ανατρέψουν. Είναι σύνηθες στο πρώτο στάδιο της επανάστασης ο καταπιεζόμενος να ταυτίζεται με τον καταπιεστή και να είναι ατομιστικό.

Ο φόβος της ελευθερίας

Ο καταπιεζόμενος εξαιτίας του φόβου της ελευθερίας επιθυμεί είτε να πάρει τον ρόλο του δυνάστη είτε  να παραμείνει καταπιεζόμενος. Ο φόβος της ελευθερίας παρατηρείται και στους δυνάστες με διαφορετική όμως μορφή. Εκείνοι φοβούνται ότι θα χάσουν την  «ελευθερία» να καταπιέζουν.

Η εντολή

Η εντολή είναι η επιβολή της γνώμης του καταπιεστή ώστε ο καταπιεζόμενος  να φτάνει στο σημείο να συμφωνεί με την γνώμη του και να την υιοθετεί. Η ελευθερία απαιτεί από τον καταπιεζόμενο να ξεφύγει από τα «διατεταγμένα»  και να αποκτήσει αυτονομία και ευθύνη. Αυτό θα γίνει με την ανακάλυψη του κριτικού πνεύματος και των αιτιών που προκαλούν την καταπίεση.

Αγωγή Καταπιεζόμενου

1ο Στάδιο

  • Ο καταπιεζόμενος βοηθιέται να σκεφτεί τις αιτίες της καταπίεσης(συνειδητοποίηση)
  • Από τον στοχασμό αυτό γεννιέται η ανάγκη να συμμετέχει στον αγώνα κατά της καταπίεσης
  • Ανάληψη δράσης και κριτική επέμβαση στην πραγματικότητα
  • Διάλογος με τους ανθρώπους γύρω από την δράση τους
  • Μετασχηματισμός Πραγματικότητας

2ο Στάδιο

  • Η αγωγή του καταπιεζόμενου γίνεται αγωγή όλων των ανθρώπων στην πορεία της διαρκούς απελευθέρωσης

Η επανάσταση ως μια πράξη αγάπης

Η απάντηση του καταπιεζόμενου στην βία του δυνάστη όσο κι αν φαίνεται παράδοξο, εμπεριέχει αγάπη.  Μόνο ο καταπιεζόμενος  που αγωνίζεται για τον εξανθρωπισμό του είναι ικανός να ελευθερώσει  τον δυνάστη του και αυτό γιατί ο δυνάστης όντας μέλος μιας καταπιεστικής τάξης, δεν μπορεί να ελευθερώσει ούτε τον εαυτό του, ούτε τους άλλους.

Η συνείδηση του δυνάστη τείνει να μετασχηματίζει καθετί γύρω του σε αντικείμενο της κυριαρχίας του και είναι τόσο ασυγκράτητη η μανία του να κατέχει, ώστε  γίνεται πεποίθησή του, ότι καθετί είναι αντικείμενο της αγοραστικής του δύναμης. Για αυτόν, «είσαι» σημαίνει «έχεις», σημαίνει «είσαι μέλος της τάξης των εχόντων». Είναι αναφαίρετο δικαίωμα να κατέχει όσο γίνεται περισσότερα.

Καινούριος άνθρωπος

Ο καταπιεζόμενος ζει μια αντίφαση έχοντας πλήρη συναισθηματική εξάρτηση από τον δυνάστη του. Αισθάνεται μια ακατανίκητη έλξη για αυτόν, για την δύναμή του και για τον τρόπο ζωής του. Η άρση της αντίφασης αυτής είναι στην πραγματικότητα η εξαφάνιση των καταπιεστών ως κυρίαρχης τάξης και της εμφάνισης του καινούργιου ανθρώπου, του ανθρώπου  που δεν είναι ούτε καταπιεστής ούτε καταπιεζόμενος.

Η Πράξη& ο διάλογος ως μέσο απελευθέρωσης

Μόνο όταν ο καταπιεζόμενος ανακαλύψει τον καταπιεστή του θα απελευθερωθεί, και αυτό θα γίνει μόνο με τον συνδυασμό της δράσης και της διανοητικής προσπάθειας, δηλαδή της Πράξης. Ο ρόλος των ηγετών της επανάστασης πρέπει να είναι παιδαγωγικός. Η σωστή μέθοδος που μια επαναστατική ηγεσία πρέπει να χρησιμοποιεί στο έργο της απελευθέρωσης είναι ο διάλογος. Το να δοκιμάσεις να απελευθερώσεις τους καταπιεζόμενους χωρίς την δική τους συνειδητή συμμετοχή στην απελευθερωτική δράση ή χρησιμοποιώντας την προπαγάνδα, είναι σαν τους αντιμετωπίζεις ως αντικείμενα ή ως δυνάστης.

Η ανάγκη για μια  παιδεία που να έχει τον ίδιο σκοπό

Η παιδεία πρέπει να είναι συσκοπευτική, δηλαδή οι δάσκαλοι και οι μαθητές πρέπει να έχουν τον ίδιο σκοπό. Και οι δύο είναι υποκείμενα όχι μόνο στο έργο της αποκάλυψης της πραγματικότητας και στην  παραπέρα κριτική  γνώσης της, αλλά και στο έργο της αναδημιουργίας αυτής της γνώσης

    • Μαρία
    • 13 Μαρτίου 2010

    Στο πρώτο κεφάλαιο γίνεται λόγος από τον Freire για τον «φόβο της ελευθερίας» που θα μπορούσε να θεωρηθεί δικαιολογημένος γιατί παρατηρείται για καθετί άγνωστο. Για παράδειγμα η αλλαγή της πόλης διαμονής, η αλλαγή εργασίας ή ένας χωρισμός είναι καταστάσεις στις οποίες επικρατεί το συναίσθημα του φόβου για την νέα πραγματικότητα. Το ίδιο ισχύει και με την ελευθερία, μη γνωρίζοντας την νέα κατάσταση ο καταπιεζόμενος νιώθει τον φόβο. Το συναίσθημα αυτό θεωρητικά εξαλείφεται με την σκέψη που προηγείται της δράσης και της επανάστασης, στην πράξη όμως τα πράγματα είναι λίγο πιο πολύπλοκα. Ο φόβος αυτός είναι που συχνά κρατάει τους ανθρώπους μακριά από την πρόοδο, την ανάπτυξη και ένα καλύτερο αύριο. Εξαιτίας του φόβου της ελευθερίας πολλοί είναι εκείνοι που προτιμούν να προσαρμόζονται στην υπάρχουσα δομή και να μην διακινδυνεύουν παίρνοντας μέρος στον απελευθερωτικό αγώνα. Η νοητική τακτοποίηση ώστε να μην είναι απαραίτητη η επέμβαση στην πραγματικότητα κάποιες φορές είναι απαραίτητη, διαφορετικά θα ήμασταν όλοι συνεχώς απογοητευμένοι από τα χιλιάδες προβλήματα που δεν βρίσκουν λύση παρά μόνο στην θεωρία.
    Στο πρώτο κεφάλαιο καθώς και σε ολόκληρο το βιβλίο είναι κυρίαρχο το φαινόμενο της δυαδικότητας ,σύμφωνα με το οποίο συνυπάρχει τόσο η μορφή του καταπιεζόμενου όσο και η μορφή του καταπιεστή στο ίδιο σώμα. Είναι πολύ λεπτή η γραμμή που διαχωρίζει τον καταπιεζόμενο από τον καταπιεστή, ο οποίος όταν βρεθεί σε θέση ισχύος ίσως γίνεται χειρότερος καταπιεστής και ίσως αυτό είναι το χαρακτηριστικό που κάνει το φαινόμενο δυσεπίλυτο.
    Επίσης τονίστηκε ότι σύμφωνα με την «εξανθρωπίζουσα» παιδεία οι ηγέτες της επανάστασης θα ήταν απαραίτητο να καθιερώσουν μια σχέση διαλόγου με τους καταπιεζόμενους. Διαφορετικά καταλήγουν και οι ίδιοι με την σειρά τους να είναι δυνάστες. Εντύπωση προκαλεί το φαινόμενο της οριζόντιας βίας που ασκούν οι ηγέτες της επανάστασης προς τους άλλους καταπιεζόμενους. Ενώ θα περίμενε κανείς να μην επαναλαμβάνουν αυτή την άσχημη συμπεριφορά που έχουν βιώσει, κάποιοι από αυτούς ασυνείδητα την αναπαράγουν.
    Δεν αρκεί οι καταπιεζόμενοι να συνειδητοποιήσουν την κατάσταση στην οποία βρίσκονται και να παλέψουν για να την ανατρέψουν. Ακόμα και αν έχει γεννηθεί η ανάγκη να συμμετέχει κανείς στον αγώνα κατά της καταπίεσης, το αποτέλεσμα δεν είναι ποτέ άμεσο και χειροπιαστό. Το γεγονός αυτό προκαλεί απογοήτευση και χάνει κανείς την πίστη του στο κατά πόσο θα ωφελήσουν όλες αυτές οι πράξεις ώστε να υπάρξει λύση. Δεν χρειάζεται μόνο υπομονή περιμένοντας την κατάλληλη στιγμή αλλά και κουράγιο ώστε να μην απογοητευτεί κανείς με όσα θα συναντήσει στην πορεία προς την ελευθερία.
    Στο βιβλίο υπάρχει έντονη αναφορά στην «ανάληψη δράσης» και στην «κριτική επέμβαση στην πραγματικότητα» αλλά η υπάρχουσα πραγματικότητα, δεν πλησιάζει ποτέ την επιθυμητή. Ας ελπίσουμε ότι αυτό συμβαίνει γιατί πάντα η επιθυμητή πραγματικότητα είναι πιο απαιτητική και όχι επειδή είναι πολύ θεωρητική για να εφαρμοστεί στην πράξη με απτά παραδείγματα. Ο μετασχηματισμός της πραγματικότητας είναι το μακροπρόθεσμο αποτέλεσμα των αγώνων των καταπιεζόμενων που μόνο οι μελλοντικές γενιές μπορεί να το γευτούν και ίσως αυτός να είναι ο λόγος που αξίζει την προσπάθεια.
    Κατά την γνώμη μου δεν αρκεί ο διάλογος με τους ανθρώπους αλλά θα πρέπει αυτός ο διάλογος να πληροί τις προϋποθέσεις του εποικοδομητικού διαλόγου. Καταρχήν μια από αυτές, είναι ο σεβασμός στην προσωπικότητα του συνομιλητή. Σύμφωνα με τον Kollign : «Όταν συζητάμε δεν υπάρχει ανώτερος και κατώτερος, ούτε τίτλοι, ούτε ηλικία, ούτε όνομα. Τίποτα δεν λογαριάζεται παρά μονάχα η αλήθεια. Και μπροστά σε αυτήν είναι όλοι ίσοι ».
    Η επιβολή της γνώμης του καταπιεστή ώστε ο καταπιεζόμενος να φτάνει στο σημείο να συμφωνεί και να την υιοθετεί θα μπορούσε εύστοχα σήμερα να παραλληλιστεί με τις αποφάσεις των κυβερνήσεων. Μέσω των μέσων μαζικής ενημέρωσης κάνουν «πλύση εγκεφάλου» στον λαό με αποτέλεσμα μετά από κάποιο σημείο να θεωρεί ότι πρόκειται για δική του απόφαση. Σήμερα όλοι προσπαθούν να μας πείσουν ότι εάν δεν ελαστικοποιηθούν οι εργασιακές σχέσεις, η χώρα θα χαθεί από το διεθνή ανταγωνισμό.
    Τέλος, η υποτίμηση και η αυτουποτίμηση είναι ένα άλλο χαρακτηριστικό της εποχής μας. Αυτό συμβαίνει συχνά στον εργασιακό χώρο, στο σχολείο και σε άλλες εκφάνσεις της ζωής. Συμβαίνει όταν κάποιος ακούει συνεχώς ότι δεν είναι ικανός και στο τέλος πείθεται για αυτό. Επίσης είναι πιο εύκολο να υποτιμήσεις κάποιον για τις δυνατότητες του από το να τον ενδυναμώσεις για να σταθεί ισοδύναμος δίπλα σου, ώστε να είναι αυτάρκης δίχως να χρειάζεται την δική σου βοήθεια.

  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: