Κεφάλαιο 4

Ο διάλογος και  αντιδιάλογος ως μήτρες αντιτιθέμενων θεωριών πολιτιστικής δράσης.»

Η πρώτη, ως όργανο καταπίεσης και η δεύτερη ως όργανο απελευθέρωσης του ανθρώπου.

Η θεωρία της αντιδιαλογικής δράσης και τα χαρακτηριστικά της: Κατάκτηση, «διαίρει και βασίλευε», η χειραγώγηση, και η πολιτισμική εισβολή.

Τα χαρακτηριστικά της διαλογικής δράσης: Η συνεργασία, η ενότητα, η οργάνωση, και η πολιτιστική σύνθεση.

Α)Η αναγκαιότητα του συνεχούς διαλόγου

Οι άνθρωποι ως όντα πράξης αναδύονται από τον κόσμο, τον αντικειμενοποιούν, τον κατανοούν και τον μετασχηματίζουν με την δράση και την σκέψη τους, σε αντίθεση με τα ζώα. Η επαναστατική πράξη, είναι μια στοχευμένη δράση, και περιλαμβάνει την δράση ως πρακτική εμπειρία του κόσμου, και την σκέψη ως θεωρία για τον κόσμο.

Η δράση και ο στοχασμός των επαναστατών ηγετών δεν προχωρεί χωρίς την δράση και τον στοχασμό του λαού, μέσα από τον διάλογο. Είναι αναγκαίο για τους καταπιεζόμενους να συμμετέχουν στην επαναστατική διαδικασία με κριτική ενημερότητα για τον ρόλο τους ως υποκειμένων της αλλαγής. Ο διάλογος με τον λαό, και η χωρίς φόβο επαφή με τους ηγέτες, είναι αναγκαία συστατικά της αληθινής επανάστασης. Τα δρώντα πρόσωπα βρίσκονται συνεχώς σε αμοιβαία επικοινωνία, δρουν και στοχάζονται κριτικά όλοι μαζί και μέσα στο λαό, για την αλλαγή-μετασχηματισμό της πραγματικότητας, δηλαδή της ίδιας της ιστορίας!

Η επανάσταση, όπως κάθε οντότητα αναπτύσσεται μέσα από τον ίδιο της τον εαυτό, χάρη στην αλληλεπίδραση των αντιφάσεων της. Οι συμμετέχοντες ουσιαστικά σ’ αυτήν μέσω του διαλόγου αλλάζουν τον κόσμο, αλλά και τον εαυτό τους. Μόνο έτσι η επανάσταση έχει μια διαλογική παιδευτική ποιότητα, γίνεται συνάντηση για την ονομάτιση του κόσμου , και εξελίσσεται σε μια πολιτιστική επανάσταση.

Β)Ανάλυση των χαρακτηριστικών της αντιδιαλογικής δράσης:

Κατάκτηση

Η επιθυμία για κατάκτηση σε όλες τις εποχές είναι παρούσα ταυτοχρόνως με την αντιδιαλογική δράση. Οι κατακτητές προσπαθούν να αφανίσουν από κάθε κατακτημένο την ποιότητα του ως « μελετητή»του κόσμου, χρησιμοποιώντας μύθους ως κάτι δοσμένο πάνω στο οποίο, ως απλός θεατής πρέπει να προσαρμοστεί.

Διαίρει και βασίλευε

Για να μείνει στην εξουσία η καταπιεστική μειοψηφία πρέπει να διχάσει την πλειοψηφία, και να την κρατά διχασμένη:

Ο κατακερματισμός των συμφερόντων του λαού σε «διεκδικήσεις τοπικών κοινωνιών».

Τα «μαθήματα άσκησης εξουσίας» σε «επίλεκτους» τοπικούς ηγέτες.

Η αποφυγή ταξικής σύγκρουσης, μέσω της «αρμονικής» συνύπαρξης κεφαλαίου-συνδικαλιστών, της «υποχρεωτικότητας»της εργασίας, και της απειλής της ανεργίας.

Η συκοφάντηση των αγώνων των επιμέρους κοινωνικών ομάδων.

Χειραγώγηση

Οι κυρίαρχες ελίτ πείθουν τις μάζες να «συμμορφωθούν» στους σκοπούς των καταπιεστών μέσω της χειραγώγησης.

Καλλιεργούν τον μύθο του «προτύπου» της αστικής τάξης, υποβάλλοντας την ιδέα ότι αν θελήσει κανείς μπορεί να «ανέβει» σ’ αυτήν την τάξη. «Μπολιάζουν» έτσι τα άτομα με την αστική όρεξη για προσωπική επιτυχία.

Επιβάλλουν «συνθήκες εθνικού συμφέροντος» ανάμεσα στις κυριαρχούμενες και κυρίαρχες τάξεις.

Ευνοούν τους λαϊκιστές ηγέτες πού περιορίζονται στον πατερναλισμό και σε μέτρα βελτίωσης της κοινωνικής πρόνοιας.

Πολιτιστική εισβολή

Η πολιτιστική εισβολή είναι μια μορφή οικονομικής και πολιτικής κυριαρχίας, θεμελιακό χαρακτηριστικό της αντιδιαλογικής δράσης. Οι «εισβολείς» επιβάλλουν τη δική τους κοσμοαντίληψη στα θύματα της εισβολής τους.

Οι αξίες των τελευταίων γίνονται πρότυπα για  τους πρώτους, επηρεάζοντας τα εκπαιδευτικά ιδρύματα αλλά και τις σχέσεις γονέων- παιδιών με τον φόβο της ελεύθερης σκέψης. Οι αναθρεμμένοι σε τέτοιο περιβάλλον γίνονται «ειδικοί» που σχεδιάζουν για τον λαό, με αντιδιαλογική  δράση για την «αποτίναξη της τεμπελιάς- υπανάπτυξης του λαού».

Απαιτείται μια κριτική συνειδητοποίηση, μια αναγκαία συνέχιση της διαλογικής πολιτιστικής δράσης, πριν να ανέβει στην εξουσία η επανάσταση, και πριν τις ρεφορμιστικές μεταρρυθμίσεις του καθεστώτος, σε χώρο και χρόνο της ανθρώπινης ζωής των «όντων» που συμμετέχουν σ’ αυτήν.

Οι επαναστάτες ηγέτες πρέπει να ακολουθούν το δρόμο του διαλόγου και της επικοινωνίας. Εκείνο που διακρίνει τους επαναστάτες ηγέτες από την κυρίαρχη ελίτ δεν είναι μόνο οι στόχοι τους, αλλά και οι μέθοδοι τους.

Γ)Συστατικά στοιχεία της διαλογικής πολιτιστικής δράσης.

Συνεργασία

Στη διαλογική θεωρία της δράσης τα Υποκείμενα συνεργάζονται για να αλλάξουν τον κόσμο αναλύοντας κριτικά μία προβληματική πραγματικότητα με συνεργασία και επικοινωνία μεταξύ τους. Αναγκαία προϋπόθεση για αυτό είναι η αμοιβαία εμπιστοσύνη μεταξύ ηγετών και λαού, παρά τις δυσκολίες από τη διφορούμενη υπόσταση των καταπιεζόμενων.

Ενότητα για την απελευθέρωση

Η ενότητα της επαναστατικής ηγεσίας αναπτύσσεται από την επικοινωνία με τον ενωμένο λαό. Η επανάσταση είναι επικοινωνιακή πράξη αντίθετα με την ανταγωνιστικότητα της εξουσίας του δυνάστη.

Η ίδια η κυριαρχία είναι αντικειμενικά διασπαστική.  Διατηρεί το καταπιεζόμενο Εγώ διχασμένο, ανάμεσα σε μια κατάσταση «προσκόλλησης» σε μια πραγματικότητα παντοδύναμη, και στις δυνάμεις που θεωρεί υπεύθυνες για την κατάσταση.

Απαιτείται μια μορφή πολιτιστικής δράσης χωρίς συνθηματολογία, για να δειχθεί το γιατί και το πώς της προσκόλλησης του στην πραγματικότητα, για να αποφασίσει να την μεταβάλλει.

Οργάνωση

Η οργάνωση είναι η φυσική ανάπτυξη και μαρτυρία της ενότητας της επαναστατικής διαλογικής δράσης. Τα στοιχεία της μαρτυρίας είναι: Η συνέπεια, η τόλμη, η ριζοσπαστικότητα, το θάρρος να αγαπάς και η πίστη στο λαό, και περιέχει πάντα το ρίσκο της αναποτελεσματικότητας γιατί απαιτεί κριτική συνειδητοποίηση και όχι πειθαρχία στρατώνα. Η εξουσία και η ελευθερία βρίσκονται σε διαλεκτική σχέση!

Πολιτιστική σύνθεση

Η διαλογική πολιτιστική δράση είναι συστηματική και σκόπιμη δράση πάνω στην κοινωνική δομή με σκοπό το ξεπέρασμα των ανταγωνιστικών αντιφάσεων της για την απελευθέρωση των ανθρώπων.

Στην πολιτιστική σύνθεση που προκύπτει τα δρώντα πρόσωπα δεν εισβάλουν, αλλά μαθαίνουν μαζί με τον λαό, ποια είναι η πραγματικότητα της κυρίαρχης αλλοτριωτικής κουλτούρας, χωρίς τους ειδικούς.

Η πολιτιστική σύνθεση βοηθά τον λαό να ξεπεράσει το αίτημα των ανακουφιστικών λύσεων, θέτοντας το νόημα του ίδιου του αιτήματος ως πρόβλημα.

    • May
    • 9 Μαρτίου 2010

    Ο ρόλος του διαλόγου στην εκπαίδευση θεωρώ ότι είναι ίσοδύναμης σημασίας με τον αντίστοιχο ρόλο που διαδραματίζει στην κατάληψη της εξουσίας.

    Πως μπορούμε να μάθουμε το διάλογο μέσα σε μία κατευθυνόμενη κοινωνία, σε μία κατευθυνόμενη εκπαίδευση;

    Οι μαθητές «πάσχουν» από το γεγονός ότι είναι αμάθητοι στο διάλογο, στην έκφραση των θέλω τους. Για να αλλάξει η παιδεία τους προς αυτή την κατεύθυνση θα πρέπει να αλλάξει η αντιμετώπιση που έχει ο δάσκαλος προς τους μαθητές. Είδαμε ότι η πράξη ισοδυναμεί με τη σκέψη και το λόγο. Είναι μία μαθηματική πράξη που είναι καταλυτική και στη διαλεκτική σχέση μαθητή και δάσκαλου. Όπως ορίζεται σύμφωνα με τον Freire ο απελευθερωτής επαναστάτης μπορεί να οριστεί αναλογικά και ο απελευθερωτής δάσκαλος. Ένα δάσκαλος ο οποίος δεν θα μιμηθεί τις μεθόδους κυριαρχίας, αλλά οι πράξεις του θα ορίζονται από τη σκέψη του συντρόφου. Έτσι η κοινωνία που θα διαμορφωθεί θα είναι μία κοινωνία ανθρώπων που οδεύουν σε μία συνεχή απελευθέρωση. Ο δάσκαλος όπως ο ηγέτης δεν θα εμποδίσει την αφύπνιση της συνείδησης και της κριτικής παρέμβασης. Απεναντίας ο δάσκαλος σήμερα μέσα από την Π.Ε. για παράδειγμα μπορεί να αφυπνίσει συνειδήσεις και να διδάξει στα παιδιά να έχουν κριτικό στοχασμό.

    Τα παιδιά δεν μπορούν σήμερα να ακολουθήσουν το μοντέλο που περιγράφεται γιατί είναι φοβισμένα και αδύναμα μέσα στο κυρίαρχο εκπαιδευτικό σύστημα όπου ο δάσκαλος δεν ακούει τα παιδιά, η «βία» και ο φόβος χαρακτηρίζει την εκπαιδευτική διαδικασία.
    Για να επιτευχθεί η επανάσταση στην εκπαίδευση θα πρέπει ο δάσκαλος να λειτουργήσει ως ανθρωπιστής «επαναστάτης-δάσκαλος» και να εφαρμόσει απελευθερωτική αγωγή.

    • Γιώργος
    • 19 Μαρτίου 2010

    Η ομάδα συζήτησε πάνω στις τακτικές της αντιδιαλογικής δράσης της πραγματικότητας που βιώνεται σήμερα : Ότι τα πράγματα γίνονται πιο γρήγορα και μαζικά, και ότι αυτό μας φέρνει σε μία κατάσταση να είμαστε από κοινού σε μία κοινωνική πάλη, αλλά ταυτοχρόνως η λογική του προσωπικού στυλ ζωής μας φέρνει μακριά από τους άλλους, δεν υπάρχει άμεση κοινή συνειδητοποίηση της κατάστασης και αποδοχή του Άλλου που αγωνίζεται δίπλα μας. Εξαιτίας της οικονομικής ανέχειας δεν υπάρχει σύμπνοια.

    Πως εκπαιδευόμαστε

    Εξαιτίας του εκπαιδευτικού χαρακτήρα της προσέγγισης του Freire, η ομάδα επικεντρώθηκε στην συζήτηση για τον κριτικό χαρακτήρα του σχολείου σήμερα, ο οποίος είναι κατά γενική παραδοχή ανύπαρκτος, και επαφίεται στον «πατριωτισμό» του κάθε διδάσκοντα, σε ένα αντίξοο γι αυτό θεσμικό περιβάλλον.

    Η σύγχρονη αλλοτριωτική μη συνεργατική, μη κριτική εκπαίδευση οδηγεί σε διεκδικήσεις (καταλήψεις)των αστών νέων, αποστεώνοντας την πολιτική δράση από το πραγματικό της νόημα : την αναγκαιότητα, και περιορίζεται σε επιφανειακά διαδικαστικά στοιχεία που έχουν ενδιαφέρον για την νέα γενιά λόγω πρωτοτυπίας και ομαδικότητας, αλλά δεν καταφέρνουν να έχουν πολιτικό λόγο πέραν της «άρνησης για μάθημα», που είναι κάτι θεμιτό και δικαιολογημένο, αλλά δεν κατορθώνει να ξεπεράσει το στάδιο του ακτιβισμού. Ο βολεμένος ζητάει εξιλέωση μέσω του ακτιβισμού άπαξ, και τελειώσαμε!

    Η εκπαίδευση που παίρνουμε σήμερα είναι στατική και αναπαραγωγική του συστήματος, παρά τις καινοτόμες παραδοχές ότι πρέπει να είναι αλλιώς τα πράγματα. Οι εκπαιδευτικοί κάθονται απαθείς και εκστασιασμένοι μπροστά στο καινούργιο από άγνοια , από ημιμάθεια, από τεμπελιά, από την ασφυκτική ατμόσφαιρα του σχολείου, αδιαφορία, βόλεμα στην κατάσταση που δεν «είναι σωστή, αλλά τι να κάνουμε»;

    Η αθρόα συμπλήρωση των δελτίων επιλογής σχολής πριν τις πανελλήνιες εξετάσεις, άραγε που οδηγεί; Κατά λάθος μπήκα σ’ αυτή τη σχολή!! Πόσες κατά λάθος επιλογές έχουν γίνει; Τι φταίει για αυτό; Οι τάξεις του δημοτικού που περνούν έτσι χωρίς να το καταλάβουμε, του γυμνασίου που περνάει χαβαλέ με την τραπεζικότητα στο έπακρον, δεν μας αφήνει να καταλάβουμε ποιοι είμαστε, παρ’ όλη την προσπάθεια και το τρέξιμο μέσα και έξω από το σχολείο. Εδώ που τα λέμε ίσως και για αυτό να γίνεται : Από τον πολύ ακτιβισμό, το άκριτο τρέξιμο από το πρωί ως το βράδυ, με υποχρεώσεις από το νηπιαγωγείο ακόμα! Ούτε λεπτό σταμάτημα να σκεφτεί κανείς κριτικά τι κάνω τι γίνεται: Σκέφτεται μόνο πως θα τα προλάβει, και όταν αναλώνεται και το καταφέρνει καμιά φορά, νιώθει και επιτυχημένος!

    Αν το καλοσκεφτεί κανείς το μόνο ενδιαφέρον στο σχολείο είναι η συναναστροφή με τους συνομηλίκους και αυτή γίνεται άκριτα χωρίς προστασία των αδύναμων, αφημένη απλώς στην αναπαραγωγή των κοινωνικών δομών παρ’ όλες τις διαφορές που επιβάλλει η φρέσκια ματιά των νέων στις κοινωνικές σχέσεις!

    Οι ίδιοι οι μαθητές αργότερα έρχονται αντιμέτωποι με το φάσμα της ανεργίας διαιρεμένοι σε βολεμένους και μη. Εκεί η αντίσταση στην καθεστηκυία τάξη –επειδή ακριβώς έτυχε σ’ αυτούς και όχι σε κάποιους άλλους-η γνώμη τους , γνώμη πληγωμένου ανθρώπου, μόλις με τα βίας ψυθιρίζεται, πόσο μάλλον να υπερασπιστεί με δυναμικότητα! Δεν υπάρχουν καν διαδικασίες για να αρθρώσει κανείς μια κουβέντα! Είναι διατεθειμένοι να κάνουν υποχωρήσεις , αλλά κανείς ( ή νιώθουν ότι κανείς) δεν ακούει.

    Όσον αφορά τις σχέσεις εξουσίας ακόμα και στην τριτοβάθμια εκπαίδευση καλά κρατούν, εκτός εξαιρέσεων ελπιδοφόρων: Υπάρχουν παραδείγματα κατά ατόμων καθηγητών που ασκώντας εξουσία μέσω του κύρους τους και όχι τόσο της θέσης τους, εθελοντικά διατείνονται και προσπαθούν για την αποποίηση αυτής της εξουσίας. Είναι στο χέρι των εκπαιδευομένων να αποποιηθούν την αυθεντία του ηγέτη.

    Η χειραγώγηση της πολιτικής δράσης

    Κυριαρχεί επί πλέον «πρακτική» άποψη της νέας γενιάς ότι οι πολιτικές συζητήσεις είναι «χάσιμο χρόνου» και ότι η κατάσταση δεν αλλάζει, αυτό είναι το παιχνίδι, και από την άλλη οι ατέλειωτες «βερμπαλιστικές» χαώδεις συζητήσεις της πολιτικοποιημένης νεολαίας είναι και αυτό μια πραγματικότητα με την αντιθέσεις της. Αν δεν λειτουργήσουμε κριτικά σκεπτόμενοι απέναντι σ’ αυτήν την αντίφαση, θα καθηλωθούμε στην μονομέρεια ή στην απραξία- αδιαφορία!
    Αυτό που κινητοποιεί –κατά το συγγραφέα-τους συμμετέχοντες σε αγώνες δεν είναι η άμεση αποτελεσματικότητα των αγώνων αλλά η ικανοποίηση από αυτόν! Έχουμε μάθει σε ένα γρήγορο αποτέλεσμα της δράσης, με «επιχειρηματική» αποτελεσματικότητα, λες και η ανθρώπινη συμπεριφορά ανταποκρίνεται με τέτοια αιτιοκρατία και αμεσότητα όπως οι νόμοι της φυσικής. Δεν είναι τυχαίο ότι ένα από τα κύρια επιχειρήματα κατά της κριτικής παιδαγωγικής είναι η κωλυσιεργία! Είναι δεδομένο ότι η Ιστορία εκτός εξαιρέσεων βαδίζει αργά. Μήπως τώρα εν έτει 2010 πρέπει να αναζητήσουμε τα αποτελέσματα της δράσης του Freire και των όμοιων του στην Λατινική Αμερική: Είναι τυχαία η άνθηση των Αριστερών κυβερνήσεων: Είναι τυχαία η αποτελεσματικότητα του Δημόσιου τομέα στις χώρες αυτές;

    Οι σχέσεις εργασίας

    Με αφορμή την πρόσφατη απόλυση ενός μέλους της ομάδας και την επιστολή που έστειλε κατόπιν παροτρύνσεως των κατά άλλα απαθών συναδέλφων της η ομάδα συζήτησε το θέμα.
    Οι σύγχρονοι εργοδότες συνάπτουν προσωπικές « συμφωνίες» με κάθε αργαζόμενο, μέσα σε κλειστά γραφεία, κάνοντας πολλές φορές τους εργαζόμενους υποχείρια- ρουφιάνους για λίγα ευρουδάκια παραπάνω. Ο εργαζόμενος που παίρνει αυτά τα παραπάνω νιώθει διχασμένος ανάμεσα στους συναδέλφους (ντροπή) και στα αφεντικά(κρυφή υποχρέωση). Πίσω από τις ατομικές αυτές συμβάσεις εργασίας κρύβεται ο φόβος του αφεντικού, μήπως και καταρρεύσουν τα προνόμιά του από την συλλογικότητα των εργαζομένων. Μ’ αυτό τον τρόπο η δική τους αγωνία μεταφέρεται στις πλάτες των εργαζομένων- ευνοούμενων, που είναι και υπόλογοι για την εύρυθμη λειτουργία της δουλειάς..
    Ακόμα και με την προϋπόθεση του επικοινωνιακού αφεντικού, η σχέση προϊστάμενος και υπάλληλος είναι θεσμικά απαγορευτική για οποιαδήποτε ουσιαστική επικοινωνία ή διάλογο ( με την πλήρη του έννοια), εκτός συγκυριακών εξαιρέσεων! Χρειαζόμαστε διαφορετικό εταιρικό μοντέλο για να λειτουργήσουν οι σχέσεις και η επικοινωνία, αφού ακόμα και στις εθελοντικές ομάδες, οι σχέσεις εξουσίας είναι πάντα παρούσες, απλά λόγω θέσης και εμπειρίας των μελών είναι αντιμετωπίσιμες.
    Έστω και μια επιστολή προς τα αφεντικά αν όχι διαμαρτυρίας, έστω εξομολογητική για την κατάστασή μας, είναι λυτρωτική, και μας γεμίζει υπερηφάνεια. !Πόσο πολύ καταπιεσμένος μπορεί να νιώθει κανείς , που να απαξιώνει τις θέσεις του τόσο ώστε να χρειάζεται την παρότρυνση των άλλων για να την στείλει στα αφεντικά!
    Κάποιοι από εμάς είμαστε προνομιούχοι σαν υπάλληλοι, και παρ’ όλα αυτά διαμαρτυρόμαστε για πράγματα ούτως η άλλως αυτονόητα έτσι για να λέμε ότι κάτι μας φταίει. Καμία αντίδραση για αδικίες που αφορούν άλλους πέρα από την «κατανόηση»!
    Απαξιώνονται όλοι , θεσμοί, φίλοι, κάθε αντίδραση είναι εκ’ προοιμίου ατομική, και είναι τόσο αδύνατον να ακουστείς από κάποιο, που θα ξεφτιλιστείς , κάτι σαν τον ζητιάνο που ικετεύει στο δρόμο για λίγη ακρόαση και «συμπάθεια».!
    Όταν θιγόμαστε προσωπικά τότε όλος ο κόσμος των καταπιεσμένων ανοίγεται μπροστά μας, τόσο που καμιά φορά είναι ευχή να είχαμε απολυθεί όλοι! Έτσι για να οργανωθούμε επιτέλους, ένα στόμα μια φωνή. Φίλοι της Ευρώπης , ντόπιο κεφάλαιο: Όχι μόνο 2% απολύσεις, αλλά όλους!

    Τι είναι ο διάλογος

    Η ομάδα προβληματίστηκε επάνω στην έννοια του διαλόγου: Χρειάζεται ένα είδος αυτοσυγκέντρωσης, για να μπορέσεις να ανταποκριθείς στις απαιτήσεις του διαλόγου . Χρόνο και διαδικασίες για να μπορέσεις να σκεφτείς διαλογικά, πόσο μάλλον να δράσεις! Θέλει και τα λεγόμενα του άλλου , όταν αντιτίθενται στην δική σου πρόταση – λογική, να μην τα παίρνεις προσωπικά( κάτω από το βάρος της αυθεντίας σου), και να είσαι έτοιμος να δεχθείς του άλλου το σκεπτικό, και να βοηθήσεις και εσύ στην σύνθεση των αντιθέσεων. Στην Ελλάδα σαν λαός, δεν έχουμε μάθει στον διάλογο. Αντίθετα «παραδεχόμαστε» τους ηγέτες που μας καθηλώνουν με την ρητορική τους και θεωρούμε άκριτα ότι πάντα έχουν δίκιο! Οι πολιτικοί διάλογοι είναι πάντα σκυλοκαβγάδες για την εξουσία, όπου ο καθένας προσπαθεί να κατατροπώσει τον άλλον διακόπτοντας για να κερδίσει εντυπώσεις, και προετοιμάζοντας τα επιχειρήματά του όταν ο άλλος μιλάει, χωρίς να τον ακούει και χωρίς να σκεφτεί για την αλήθεια του αγορεύοντος. Η TV αλλοιώνει σε τεράστιο βαθμό την έννοια του πολιτικού διαλόγου, παρά το ότι όλοι τον επικαλούνται! Ίσως δεν έχουμε δει ποτέ στην ζωή μας πολιτικό διάλογο στην TV! Ούτε και στην συμμετοχή σε εθελοντικούς θεσμούς εκτός εξαιρέσεων! Και με την πλύση εγκεφάλου που μας γίνεται ΔΕΝ ΞΈΡΟΥΜΕ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΔΙΑΛΟΓΟΣ! Με όλες του τις προϋποθέσεις μάλιστα περί επικοινωνίας και εμπιστοσύνης μεταξύ ανθρώπων!
    Στο θέμα του διαλόγου θα περίμενε κανείς να ακούσει γραφειοκρατικές-διαδικαστικές οδηγίες του τύπου :τίθεται το θέμα, κατάθεση προτάσεων, πρωτολογία, δευτερολογία κλπ….(όχι ότι δεν έχουν την σημασία τους) Αντ’ αυτών ο συγγραφέας παραθέτει αξίες πάνω στις οποίες βασίζεται κανείς για να λειτουργήσει σε μια διαδικασία διαλόγου. Θα έλεγε κανείς διαβάζοντας το 4ο κεφάλαιο του βιβλίου του, ότι αντί να παρατεθούν πρακτικές οδηγίες για την πραγμάτωση των όσων υποστηρίζει στα προηγούμενα κεφάλαια,- πράγμα που περιμένει κανείς μετά από τις λίγο πολύ αδιευκρίνιστες, ασαφείς και εν πολλοίς προσωπικές έννοιες που παρουσιάζει στο βιβλίο(που χρειάζονται γλωσσάρι για να διευκρινιστούν),- παρατίθενται αξίες του τύπου: πίστη, ελπίδα, αλληλεγγύη, ταπεινοφροσύνη, αφήνοντας τον αναγνώστη άναυδο στην προσπάθεια να οριοθετήσει κάθε φορά στην πράξη τι σημαίνουν, και πως εφαρμόζονται!
    Άλλη μια απόδειξη της αποφυγής της μανιέρας από τον συγγραφέα, που οδηγεί κάθε φορά στην ονομάτιση των αξιών αυτών στην πράξη από τους ίδιους τους συμμετέχοντες για την επίλυση των όποιων διαδικαστικών θεμάτων του διαλόγου. Άλλωστε , εκτός των πρακτικών δυσκολιών που έχει η πρόβλεψη τέτοιων διαδικασιών στο μέλλον, ώστε να δημιουργηθούν κανόνες διαλόγου «προς πάσα χρήση», κάτι τέτοιο θα αυτοαναιρούσε τον Freire ο οποίος μιλάει πάντα για συμμετοχική, πιστά δημοκρατική-εκπαιδευτική διαδικασία. Είναι σαν να αποφασίζει αυτός (όπως οι καταπιεστές) χωρίς τους συμμετέχοντες αναιρώντας την ασαφή μεν αλλά πιστά παιδευτική πρότασή του!
    Η ομάδα επέμεινε ότι υπάρχουν συγκεκριμένες συνθήκες πάνω στις οποίες μπορεί να αναπτυχθεί ένας διάλογος: Η σχέση μη εξάρτησης, μη εξουσίας, ο ρόλος του καθενός, η στιγμή , η έλλειψη εμπιστοσύνης, η έλλειψη χρόνου, ο καθορισμός συγκεκριμένου θέματος, ο κοινός στόχος…
    Εξαίρεση ίσως σε όλα αυτά είναι οι σχέσεις εκπαιδευτικού- μαθητή, γονέα- παιδιού, οι σχέσεις φίλων, των κοινωνικών λειτουργών, οι ανιδιοτελείς σχέσεις θεραπευτή θεραπευόμενου……(Σχέσεις αγάπης, αποδοχής, εμπιστοσύνης, επικοινωνίας)

    Οι κοινωνικές αντιφάσεις

    Η αλλαγή στους θεσμούς πρέπει να είναι πολύπλευρη συστηματική και χρονοβόρα. Οι θεσμοί διαμορφώνουν ανθρώπους και οι άνθρωποι τους θεσμούς. Με την εμπιστοσύνη στους ανθρώπους δημιουργούνται άμεσα δημοκρατικοί και αντιγραφειοκρατικοί θεσμοί, και με προσωπική εξέλιξη ο κάθε άνθρωπος λειτουργεί ουσιαστικά στους θεσμούς!( Σύνθεση αντίφασης!)

    Η ομάδα προσπαθώντας να ορίσει ποιος είναι ο εχθρός σήμερα εντόπισε το θέμα της νομοθεσίας. Το πρόβλημα των νόμων και η υποκειμενική ερμηνεία τους από τους καταπιεστές είναι υπαρκτή, αλλά η φύση των νόμων δεν είναι να προβλέπει και να προκαταλαμβάνει την ρέουσα και συνεχώς διαμορφούμενη πραγματικότητα και ως εκ’ τούτου εκ’ φύσεως ερμηνεύεται! Το θέμα δεν είναι μόνο ποιος νομοθετεί ή έστω ποιος ερμηνεύει τους νόμους, αλλά η γενικότερη κουλτούρα ενός λαού που θέλει να ερμηνεύσει τους νόμους κατά πως τον βολεύει! Αυτό ισχύει σαφώς για τους καταπιεστές, αλλά πολύ φοβάμαι και για τους καταπιεζόμενους!

    Η ομάδα συζήτησε τα της «ψεύτικης γενναιοψυχίας» κατά τον Freire: Η εποχή μας βρίθει από μιντιακούς τέτοιους φοροαπαλαχθέντες σπόνσορες και χορηγούς που «ενώ είναι πλούσιοι δεν αποποιούνται της εταιρικής ευθύνης τους» και με φιλότιμο προσφέρουν στο κοινωνικό σύνολο!(Το λήμμα «Βαρδινογιάννη» υπάρχει ακόμα και στο λεξικό του word!) Οι διαφημιστές το ξέρουν καλά το πόσο αποτελεσματικά λειτουργεί αυτό στα αυτιά του κόσμου: Πρόσφατη διαφήμιση τράπεζας απέρριπτε το motto: «Κέρδος», κατ’ εξοχήν χαρακτηριστικό κάθε επιχείρησης και υιοθετεί την : «ανθρωπιά, αλληλεγγύη, αποτελεσματικότητα, Κερδοφορία!! Ίσως ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της εποχής των media είναι ότι σχεδόν ποτέ τα πράγματα δεν λέγονται με το όνομά τους, με σταράτες κουβέντες: Ακόμα και ο λόγος των πολιτικών (όπως και των νόμων άλλωστε), εκτός ΚΚΕ, είναι τόσο ασαφής και διφορούμενος σε μια προσπάθεια λαϊκίστικης σοδειάς οπαδών όπου ο καθένας ερμηνεύει τα λεγόμενα κατά πως τον βολεύει!

    Οι εσωτερικές αντιφάσεις
    Νομίζω ότι κοινή πεποίθηση όλων των μελών είναι ότι εκτός από τον εξωτερικό «ορατό εχθρό» που ονομάζεται καταπιεστής ή κεφάλαιο ή εξουσία, υπάρχει και ο ίδιος μας ο εαυτός που ανατράφηκε τόσα χρόνια με αυτό το σύστημα και με την πρώτη ευκαιρία εξουσίας, ή έστω την ευθύνη για παραγωγή έργου είναι έτοιμος να εκτραπεί σε «σταλινικές» μεθόδους για μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα!.
    Η ομάδα προβληματίστηκε πάνω στις εσωτερικές αντιφάσεις: Μήπως η αντίφαση ανάμεσα στην «Τραγωδία των κοινών» και στο «δικό μου», που μας ταλανίζει αιώνες τώρα, πρέπει να ξεπεραστεί; Γιατί δεν αποδεχόμαστε π.χ. όπως κάνουν τα ζώα που υπερασπίζονται το ζωτικό τους χώρο, την αίσθηση της ιδιοκτησίας, γιατί δηλαδή (να μην παρεξηγούμαστε) να μην είναι «μου» τα κοινά; Όλοι λέμε να κάνουμε προσωπική μας υπόθεση την καταπίεση και την αδικία στον πλανήτη, εκεί στην οριακή αυτή (εγωιστική)τοποθέτηση κανείς δεν έχει ένσταση! (Ταό!)
    Στο θέμα της ιδιοκτησίας η ομάδα συνειδητοποίησε την «αχίλλειο πτέρνα» της όσον αφορά τον αγώνα για την επανάσταση. Ο καθένας αναγνώρισε την υπεράσπιση της ιδιοκτησίας του. Είναι θέμα παιδείας να κατανοήσουμε το ψέμα της ιδιοκτησίας ιδίως στην εφήμερη ζωή που ζούμε. Μέχρι τότε η ομάδα αναγνώρισε τον «μπάτσο μέσα της» όσον αφορά αυτό το θέμα. Υπήρχε όμως η παραδοχή ότι όταν είσαι νέος όπου κυριαρχεί η αισιοδοξία- ασφάλεια για την ζωή και εν πάση περιπτώσει δεν έχεις πρόβλημα διαβίωσης και δεν είσαι και υπεύθυνος για κάποιον άλλον- είναι πιο εύκολη η ιδέα της μη ιδιοκτησίας. Το αίσθημα ιδιοκτησίας γίνεται εντονότερο όσο πιο πολλά κατέχεις.
    Η ομάδα αναγνώρισε ότι είμαστε ταυτοχρόνως καταπιεζόμενοι και καταπιεστές. Δεν είναι δυνατόν να κάνουμε στο «σπίτι» μας αυτά που μισούμε στους άλλους:
    Ενώ κάποιοι διαμαρτύρονται για την εκπαίδευση που πήραν σε άλλη συζήτηση υποστηρίζουν την καθαρή ξεκάθαρη άποψη της τραπεζικής αντίληψης απέναντι στο χάος της διαλογικής μεθόδου.
    Λουφάζουμε πίσω από τη δική μας βόλεψη :εγώ να έχω τη δουλεία μου και ας απολυθεί ο διπλανός μου!
    Βιώνουμε αντιφάσεις εξουσιαστή- καταπιεστή με αφορμή τις προσωπικές μας σχέσεις, και επιλογές! ο Freire ο καλός μας ποσώς ενδιαφέρεται για όλα αυτά, τις πιθανές λάθος επιλογές στην προσωπική ζωή, στην οικογένεια, στο επάγγελμα. Μόνο ο καθένας γνωρίζει τι συμβαίνει μέσα από την πόρτα του σπιτιού του .
    Οι ίδιες οι γυναίκες εναντίον των γυναικών! Το σεξιστικό πρότυπο των ανδρών όχι μόνο ακολουθείται κατά γράμμα από τις ίδιες τις γυναίκες, αλλά εμφανίζεται εντονότερο εξαιτίας των γυναικών! Οι «σέξι» γυναίκες ανέρχονται πιο γρήγορα τα σκαλοπάτια της εξουσίας η δίπλα στην εξουσία. Ο θάνατος του φεμινιστικού κινήματος; Οι υποχρεώσεις που προστίθενται στους ώμους των γυναικών, τις οδηγούν σε αδιέξοδο λόγω φόρτου εργασίας , από το κυνήγι της εξουσίας, από την υπηρέτηση του «τέλειου» σώματος, παιδιού, οικογένειας, μιας γυναίκας που τα καταφέρνει όλα, εννοείται με το χρήμα στην τσέπη( βλ: κοινωνικό φύλο)
    Πως προχωράμε μετά από αυτήν την σοκαριστική ανακάλυψη; Πώς διώχνουμε τον δυνάστη από μέσα μας, ενδοσκόπηση ή ομαδικότητα;
    Freire:
    «Η επανάσταση, όπως κάθε οντότητα αναπτύσσεται μέσα από τον ίδιο της τον εαυτό, χάρη στην αλληλεπίδραση των αντιφάσεων της. Οι συμμετέχοντες ουσιαστικά σ’ αυτήν μέσω του διαλόγου αλλάζουν τον κόσμο, αλλά και τον εαυτό τους. Μόνο έτσι η επανάσταση έχει μια διαλογική παιδευτική ποιότητα, γίνεται συνάντηση για την ονομάτιση του κόσμου , και εξελίσσεται σε μια πολιτιστική επανάσταση.»

    Η επανάσταση δεν είναι μια διαδικασία του τύπου εδώ και τώρα. Αν ήταν τέτοια αυτομάτως θα οδηγούσε σε αντιδιαλογικές πρακτικές, στον βωμό της επιτυχίας της .Είναι μια χρονοβόρα παιδαγωγική διαδικασία που μπορεί να λειτουργήσει στους κόλπους του υπάρχοντος συστήματος αλλά για αυτόν ακριβώς τον λόγο πρέπει να αντιμετωπίζει τις αντιφάσεις τις διαλογικά και όχι σταλινικά- αντιδιαλογικά!

    Πρέπει να βρούμε τρόπο να ξεπεράσουμε την αντίφαση της ενδοσκόπησης του εαυτού και των κοινωνικών αγώνων. Πιθανόν η διαστρέβλωση του συνθήματος της δεκαετίας του 70:Αν γίνει ο καθένας καλύτερος άνθρωπος, τότε θα αλλάξει και η κοινωνία- που προήλθε από το αδιέξοδο των κοινωνικών αγώνων που οδηγούνταν μοιραία στην τρομοκρατία εκείνη την εποχή-οδήγησε όντως στην απομόνωση και στον υποκειμενισμό του Freire. Απόρροια αυτής της εποχής είναι το «λιγότερο κράτος» του νεοσυντηρητισμού, και η αποθέωση του life style από το κεφάλαιο.
    Ηρθε ο καιρός η συμμετοχικότητα στους κοινωνικούς αγώνες, και η προσωπική ανάπτυξη να συμβαδίσουν διαλογικά Άλλωστε η κριτική σκέψη και δράση, είναι δύσκολο να επέλθει μέσα στην κουλτούρα του καναπέ , που καθηλώνει κάθε εσωτερικό ψάξιμο.

    Σχόλιο για την διαλογική κουλτούρα του συγγραφέα

    Όταν ο συγγραφέας μιλάει για την αντιδιαλογική δράση όλοι τον καταλαβαίνουν γιατί τα στοιχεία της_ η κατάκτηση, ο κατακερματισμός, η χειραγώγηση, και η πολιτιστική εισβολή-είναι γνωστές τακτικές της καταπίεσης εδώ και αιώνες, πόσο μάλλον σε ένα τόπο που έχει υποφέρει αλλά και έχει αποδεχτεί κατακτητές.
    Αυτό που είναι ασαφές στο βιβλίο είναι τα χαρακτηριστικά της διαλογικής πολιτιστικής δράσης. Ίσως γιατί είναι ζητούμενο μακρόχρονης και επίπονης πολλές φορές εκπαιδευτικής διαδικασίας, και ορίζεται κάθε φορά από τους ίδιους τους συμμετέχοντες στη διαδικασία. Είναι προϊόν διαλόγου, ζωντανή διαδικασία και όχι τόσο θέμα συνταγής που πρέπει να ακολουθείται κατά γράμμα από τους συμμετέχοντες. Με λίγα λόγια αν δεν εμπλακεί κανείς σε διαδικασίες και αγώνες δεν είναι καθόλου εύκολο να κατανοήσει την διαλογικότητα.
    Αν παρατηρήσει κανείς προσεκτικά το κείμενο, θα δει ότι πίσω από κάθε στοιχείο της διαλογικής δράσης υπάρχει ένα προαπαιτούμενο αντιθετικό, που έρχεται –με μια επιφανειακή ματιά- σε αντίθεση με το ζητούμενο!

    Όταν γίνεται λόγος για συνεργασία,(ανάληψη ευθύνης, επιμερισμός έργου κλπ….) στην ουσία γίνεται λόγος για αμοιβαία εμπιστοσύνη και επικοινωνία μεταξύ των μελών
    Όταν γίνεται λόγος για ενότητα λαού και ηγεσίας στην ουσία γίνεται λόγος για ενότητα του εαυτού απέναντι στο διχασμένο εγώ!
    Όταν γίνεται λόγος για οργάνωση, στην ουσία γίνεται λόγος για ατομικές συνεισφορές –άκουσον άκουσον-για συνέπεια, τόλμη, (θυσία ατομικής βόλεψης), ριζοσπαστικότητα(αποφάσεις από την βάση), θάρρος να αγαπάς, και πίστη στο λαό!!
    Όταν γίνεται λόγος για πολιτιστική σύνθεση-θα περίμενε κανείς την συμμετοχή κάποιων ειδικών-, στην ουσία γίνεται λόγος για δρώντα πρόσωπα που μαθαίνουν την πραγματικό0τητα της κυρίαρχης αλλοτριωτικής κουλτούρας χωρίς τους ειδικούς!

    Γίνεται λοιπόν φανερό τι είναι η κατά Freire διαλογική πολιτιστική δράση: Συστηματική και σκόπιμη δράση πάνω στην κοινωνική δομή με σκοπό το ξεπέρασμα των ανταγωνιστικών αντιφάσεων της για την απελευθέρωση του λαού!

  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: