Εκπαίδευση ενηλίκων

Α. Εισαγωγή

Η μεθοδολογία της εκπαίδευσης ενηλίκων ορίζεται από το πλαίσιο στο οποίο παρέχεται. Δηλαδή, στο πανεπιστήμιο αφορά στην ίδια σχεδόν διαδικασία που αναφέρθηκε ανωτέρω (βλ. χαρακτηριστικά εκπαίδευσης ανηλίκων – τραπεζική αντίληψη εκπαίδευσης). Σε δομές μη τυπικής εκπαίδευσης και στις δομές της δια βίου μάθησης διαφοροποιείται η μεθοδολογία από αυτήν των ανηλίκων. Γίνεται προσπάθεια να εστιάζει στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των εκπαιδευόμενων. Σε αυτήν τη διαδικασία συνεργάτες θεωρούνται και οι συμμετέχοντες οι οποίοι μέσω του ήδη διαμορφωμένου χαρακτήρα τους, των ήδη υπαρχουσών γνώσεων και της επιλογής τους να συμμετάσχουν σε μια διαδικασία εκπαίδευσης μπορούν να εστιάσουν στις δικές τους επιθυμίες και να τις προβάλλουν ακόμη και αν αυτό δεν είναι απόλυτα αποδεκτό από τον εκπαιδευτή.

Συνήθως στην εκπαίδευση ενηλίκων μιλάμε για εμπλουτισμό των ήδη υπαρχουσών γνώσεων ή της προσπάθειας για μετασχηματισμό αυτών. Ο Freire το ονομάζει μετασχηματισμό του τρόπου ανάγνωσης και ονομάτισης του κόσμου.

Β. Τα σχολεία δεύτερης ευκαιρίας

Ο Θεσμός των Σχολείων Δεύτερης Ευκαιρίας αποσκοπεί κυρίως στη καταπολέμηση της κοινωνικής περιθωριοποίησης και του κοινωνικού αποκλεισμού μέσω της επανένταξης στην εκπαιδευτική διαδικασία των εκπαιδευτικά αποκλεισμένων ευαίσθητων κοινωνικών ομάδων. (εννιάχρονη υποχρεωτική εκπαίδευση).

Αποτελεί δε κατ’ εξοχήν χώρο ανθρώπινων αλληλεπιδράσεων, έκφρασης κοινωνικών σχέσεων και ταυτοτήτων, διαμόρφωσης αντιλήψεων, στάσεων και συμπεριφορών.

Κάποιες από τις βασικές θέσεις του Paulo Freire έχουν επηρεάσει τις Προδιαγραφές Σπουδών των Σχολείων Δεύτερης Ευκαιρίας.

Β.1. Οι μεθοδολογικές προσεγγίσεις που ακολουθούνται στα Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας:

1 Αξιοποιούν τις ιδιαίτερες εμπειρίες και τα βιώματα των ενηλίκων εκπαιδευομένων.

2. Είναι μεθοδολογίες συμμετοχικές, συνεργατικές, συνερευνητικές.

3. Επιδιώκουν τη μετουσίωση των βιωμάτων σε επιστημονική και κριτική γνώση.

4. Αναγνωρίζουν ενθαρρύνουν και υποστηρίζουν εξατομικευμένους μαθησιακούς ρυθμούς.

Γ. Τα χαρακτηριστικά της τυπικής εκπαίδευσης ενηλίκων

Τα ιδεοτυπικά χαρακτηριστικά της Τυπικής Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και της Εκπαίδευσης Ενηλίκων στα Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας.

Δ. Το ελληνικό πανεπιστήμιο

Στα ελληνικά πανεπιστήμια χρησιμοποιείται κατά κόρον η τραπεζική αντίληψη της μάθησης. Ο καθηγητής παρουσιάζει τις γνώσεις του από την έδρα και όποιοι φοιτητές ενδιαφέρονται είναι στο αμφιθέατρο και τις λαμβάνουν. Ο διάλογος επίσης απουσιάζει είτε ανάμεσα στους φοιτητές είτε ανάμεσα στους διδάσκοντες και τους διδασκόμενους. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν οι γενικές συνελεύσεις των διαφόρων τμημάτων. Ο καθένας εκφέρει την άποψή του, στην οποία δεν επιφέρει καμία αλλαγή μετά τη διαδικασία της συζήτησης. Ουσιαστικά γίνεται παράθεση διαφόρων ιδεών, οι οποίες αντί να γίνει προσπάθεια να συγκεραστούν, παρατίθενται η μία απέναντι στην άλλη. Μετά τις συζητήσεις μας πάνω στην παιδαγωγική προσέγγιση που προτείνει ο Freire, καθώς και οι υπόλοιπες εμπειρίες που είχα στο μεταπτυχιακό αυτό, με οδηγούν στο συμπέρασμα ότι θα ήταν προτιμότερο στην τριτοβάθμια εκπαίδευση να δινόταν έμφαση στη βιωματικότητα, την διαθεματικότητα, την ολιστική και συστημική προσέγγιση ενός θέματος.

Ε. Η μη τυπική εκπαίδευση

Η μη τυπική εκπαίδευση εστιάζει στην παροχή ευκαιριών προς άτομα όλων των ηλικιών για να αποκτήσουν δεξιότητες και ικανότητες. Λαμβάνει χώρα εκτός του επίσημου προγράμματος σπουδών. Οι δραστηριότητες μη τυπικής μάθησης εμπλέκουν άτομα σε εθελοντική βάση, και είναι προσεκτικά σχεδιασμένες ώστε να προάγουν την ατομική και κοινωνική ανάπτυξη των συμμετεχόντων.

Η ανεπίσημη μάθηση πραγματοποιείται κυρίως μέσω της πράξης. Η μη τυπική και ανεπίσημη μάθηση δίνει τη δυνατότητα στα άτομα να αποκτούν ουσιαστικές ικανότητες και να υποστηρίζουν την προσωπική τους ανάπτυξη, την κοινωνική τους ένταξη και την ιδιότητά τους ως ενεργοί πολίτες, βελτιώνοντας με τον τρόπο αυτό τις επαγγελματικές προοπτικές τους.

Οι δραστηριότητες της χαρακτηρίζονται από μια προσέγγιση συμμετοχική και επικεντρωμένη στον μαθητευόμενο, υλοποιούνται σε εθελοντική βάση και είναι κατά συνέπεια στενά συνδεδεμένες με τις ανάγκες, τις επιδιώξεις και τα ενδιαφέροντα των νέων.

Ε.1. Οι αρχές της μη τυπικής μάθησης

Οι αρχές της μη τυπικής μάθησης είναι οι κάτωθι:

  • εθελοντική συμμετοχή των εκπαιδευόμενων
  • η εκπαίδευση πραγματοποιείται σε ποικιλόμορφα περιβάλλοντα και καταστάσεις, όπου η διδασκαλία/κατάρτιση και μάθηση δεν είναι απαραίτητα η μοναδική ή η κύρια δραστηριότητα
  • οι δραστηριότητες προγραμματίζονται αλλά σπανίως διαρθρώνονται σύμφωνα με συμβατικούς ρυθμούς ή θέματα προγραμμάτων σπουδών και
  • οι δραστηριότητες απευθύνονται συνήθως σε ειδικές ομάδες στόχους και τεκμηριώνουν τη μάθηση με συγκεκριμένο και πρακτικά προσανατολισμένο τρόπο.

Στ. Επίλογος

Ο στόχος της εκπαίδευσης ενηλίκων, έτσι όπως προκύπτει από την αγωγή του καταπιεζόμενου είναι οι: «Δάσκαλοι και μαθητές να συγκεντρώνουν την προσοχή τους πάνω στα πραγματικά προβλήματα. Ένας είναι ο στόχος: με το συνδυασμό στοχασμού και δράσης να θέσουν σε λειτουργία την κριτική τους συνείδηση».

    • Μαρία
    • 13 Μαρτίου 2010

    Έχει πλέον αποδειχθεί ερευνητικά ότι οι ενήλικοι χάρη στην εν δυνάμει ικανότητα τους για κριτικό στοχασμό, μπορούν να μαθαίνουν με τρόπο διαφορετικό και πιο ολοκληρωμένο σε σχέση με τους ανήλικους.(Κόκκος,2005). O Freire διαμόρφωσε μια εκπαιδευτική θεωρητική προσέγγιση που αφορά ενήλικες, αναφερόμενος στις πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες που επικρατούσαν στην Βραζιλία. Εφάρμοσε μια πρακτική, στην οποία οι καταδυναστευόμενοι είναι δυνατόν να συνειδητοποιήσουν τις σχέσεις κοινωνικής και ιδεολογικής εξάρτησης στις οποίες εμπλέκονται και να αναλάβουν δράση. Όλη η διαδικασία αυτή έχει σαν απώτερο σκοπό την χειραφέτηση τους. Ακολουθείται συνήθως η εξής διαδικασία: δημιουργική επανεξέταση των αιτιών ενός προβλήματος και αναζήτηση λειτουργικών λύσεων. Οι ενήλικες συνήθως διαθέτουν απόθεμα εμπειριών και επιζητούν να συμμετέχουν στις διαδικασίες που τους αφορούν ενεργητικά. Κατά προέκταση η εκπαίδευση ενηλίκων έχει ως σκοπό την αυτοδυναμία των εκπαιδευόμενων και προς αυτήν την κατεύθυνση αξιοποιούνται οι μέθοδοι της βιωματικής μάθησης, της ερευνητικής πορείας προς την γνώση και της συνεργατικής σχέσης εκπαιδευτή –εκπαιδευόμενου.

  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: